Nieuws
De gouden jaren van de Nederlandse popradio

Het kan bijna niet anders of iedereen van een zekere leeftijd zal wel eens met lichte weemoed terugdenken aan de jaren waarin op Hilversum 3 – zoals de nationale popzender toen nog heette – spannende radio werd gemaakt. Nieuwe platen en onbekend talent kregen er een kans, de deejays hadden de vrije hand en over luistercijfers leek niemand zich te bekommeren. Van de Soulshow tot het Betonuur, de komende tijd kijken we terug op de gouden jaren van de Nederlandse popradio.

Hoewel popmuziek al sinds het midden van de jaren 50 een wereldwijd fenomeen was, duurde het een eeuwigheid voor de Nederlandse media zich daar bewust van werden. De vetkuiven en petticoats moesten het in die tijd van de jukeboxen in de snackbars en kroegen hebben om de laatste rock-‘n-roll singles te horen. In de programmering van de radio en tv was geen ruimte voor dat nieuwe, wilde geluid. Wie jong was, luisterde in die tijd naar Radio Luxemburg en – niet veel later – Radio Veronica, zenders waar de jonge artiesten en groepen wel gedraaid werden. Het was dankzij deze zenders dat de Nederlandse jeugd later kennismaakte met The Beatles, The Rolling Stones, The Kinks en The Who.

Om iets van een tegenwicht te bieden, werd in 1965 Hilversum 3 als jongerenzender in het leven geroepen. Een vliegende start was het bepaald niet. De paar uur ‘progressieve lp-muziek’ die een zendgemachtigde als de VPRO los wist te peuteren, zat ingeklemd tussen de smartlappen, radiospelletjes, schlagers, opera’s, jazz en psalmen waar de andere omroepen jong Nederland mee probeerde te paaien. Wat er onder de jeugd leefde, was kennelijk nog altijd niet tot het Gooi doorgedrongen. Verder was dit natuurlijk ook het gevolg van het totaal versnipperde medialandschap. De jonge popzender was nog altijd het product van een tot op het bot verzuilde maatschappij.

Hilversum 3 ontwikkelde zich desondanks in de zeventig tot een echte popzender. De talloze kapiteins op het schip, zorgde er wel voor dat de programmering een lappendeken bleef waarin nauwelijks enige samenhang te vinden was. Zo kon je op de ene avond de religieuze popliederen van de Evangelische Omroep horen, om daags erna geconfronteerd te worden met de seksuele ontboezemingen in Germaine Sans Gène van de VPRO. Het is sindsdien wel eens omschreven als een vrolijke anarchie. Dat was het ook. Hoe chaotisch de programmering ook was. Er werd wel spannende radio gemaakt. De makers waren persoonlijkheden. En het draaide vooral om de muziek. Om de luistercijfers leek niemand te malen.

Zo konden de liefhebbers van zwarte, Amerikaanse muziek terecht bij de Soulshow van Ferry Maat, een man die een enorme rol speelde in het populair worden van soul, funk en disco in Nederland. Zoals er hele generaties hardrockers gekweekt werden dankzij het Betonuur van Alfred Lagarde dat jarenlang op dinsdagmiddag uitgezonden werd. Wie zich graag verloor in albumtracks werd bediend door de Superclean Dream Machine van Ad ’s-Gravenzande en later Ad Visser. Vooral de avondprogramma’s van de VPRO en KRO blonken uit in een prettig soort tegendraadsheid met hun reportages, gastbijdragen, columns en muziekkeuzes.

De chaos hield nog jaren aan, tot in het volgende decennium. De alternatieve rock kreeg een enorme boost dankzij De Wilde Wereld van Fons Dellen en Lotje IJzermans. Ronflonflon met Jacques Plafond  met o.a. Wim T. Schippers was een soort anarchie dat zich op geen enkele manier liet kwalificeren. Dankzij de VPRO had ook de Britse radiolegende John Peel lang een eigen hoekje op de Nederlandse radio. Jong Nederlands poptalent klopte zelden tevergeefs aan bij VARA’s Popkrant met Henk Westbroek, waar beginnende groepen optraden of hun demo’s lieten horen. De Utrechtse zanger bestierde ook jarenlang het programma VARA’s Vuurwerk, waar de ontheemde metalheads onderdak vonden. Het was altijd weer genieten van de absurde gesprekken in de Steen En Been Show van Jack Spijkerman of van bijna-vergeten platen die voorbijkwamen in Het Weeshuis van De Hits van Peter van Bruggen en het (fictieve) weesjongetje Morrison.

In de tweede helft van de jaren tachtig zorgden Curry en van Inkel voor een flitsend begin van het weekend met hun op Amerikaanse leest gestoelde show op Veronica – inmiddels lid van het omroepbestel. Het was een kleurrijk aanbod waarin De Avondspits van Frits Spits decennialang een baken van rust was. Vanwege de aansprekende stijl van de presentator, zijn smaakvolle muziekkeus, de gepresenteerde popfeitjes en vaste rubrieken als de poplimerick groeide het zelfs uit tot een van de belangrijkste radioprogramma’s ooit van Hilversum 3.

Het gebrek aan samenhang was de omroepbazen echter jarenlang een doorn in het oog, net als de enorme pieken en dalen in de luistercijfers die dit veroorzaakte. Al vanaf het midden van de jaren tachtig werd geprobeerd om meer lijn in de programmering aan te brengen, waarbij verschillende omroepen – de VPRO voorop – vol op de rem trapten. De ontwikkelingen lieten zich niet tegenhouden. In 1985 werd Hilversum 3 omgedoopt tot Radio 3, waarna gestaag de ruwe randen in het aanbod weggesleten werden. Een ontwikkeling die zich begin jaren negentig versneld doorzette, waarbij de zender verder ging als Radio 3FM. Sinds 2014 is de officiële naam van de popzender NPO 3FM. De anarchie is uitgebannen. Het aanbod is overzichtelijker dan ooit. Een wanklank is zelden meer te horen. De luistercijfers zijn echter historisch laag. Heeft de Nederlandse luisteraar misschien toch meer behoefte aan avontuur als wel eens verondersteld wordt…?

Iemand zou dat eens uit moeten zoeken. Ondertussen zal Legacy of Music de komende tijd aandacht besteden aan radioprogramma’s die je op het spoor van toffe nieuwe platen zette, waar onbekend talent nog een kans kreeg en deejays nog zelf uitmaakten wat ze draaiden. Kortom, waarin het om de muziek ging. Van de Soulshow tot De Wilde Wereld en van Curry en van Inkel tot het Betonuur. Radio waar je voor thuisbleef..

 

Foto: Frits Spits (ANP)

Deel deze pagina:
Opmerkingen
Meeste likes Nieuwste Oudste
Je hebt een woord gebruikt dat je niet mag gebruiken
Opmerking plaatsen
Robin Hartman 00 uur geleden

Ik luister veel naar de podcasts van Peter van Bruggen en moet dan regelmatig terug denken aan Het Weeshuis... Prachtige radio altijd!

Je hebt een woord gebruikt dat je niet mag gebruiken
Reactie plaatsen
Er zijn momenteel nog geen comments geplaatst.
Meer opmerkingen tonen
Bekijk ook