Interview
Jean-Michel Jarre: ‘Het begin van een nieuw tijdperk’

Op 31 december 2020 sloot synthesizerpionier Jean-Michel Jarre het jaar af met een heel bijzondere show. Het publiek werd onthaald op een virtuele ervaring waarbij een avatar van de Fransman optrad met als decor de Notre Dame kathedraal in Parijs. In een studio elders speelde hij wel live alle muziek. Het unieke streaming optreden werd inmiddels wereldwijd door 75 miljoen mensen bekeken. Een registratie kwam onlangs ook uit op cd, blu-ray en vinyl. De titel: Welcome To The Other Side. Een gesprek met een muzikant die zichzelf blijft vernieuwen. “Een artiest is het aan zichzelf verplicht om vooruit te blijven kijken.”

Jean-Michel Jarre maakte al veel eerder naam met spraakmakende concerten. Al in 1979 speelde hij op het Place de la Concorde in Parijs voor een miljoen mensen, een record destijds. Andere shows volgden, zoals in het Amerikaanse Houston en de Russische hoofdstand Moskou, waar hij op 6 september 1997 voor een publiek van 3,5 miljoen mensen optrad. Eerder was hij ook al de eerste westerse muzikant geweest die toestemming kreeg om in China op te treden. De lijst met spectaculaire shows is nog veel langer.

Sinds 31 december vorig jaar kan daar dus het optreden in de Notre Dame aan toegevoegd worden. Een avatar – een digitale versie – van de artiest trad op tegen het majestueuze decor van de kathedraal in Parijs, tot in detail nagemaakt door een team van designers en programmeurs. De muziek werd door Jean-Michel Jarre wel live gespeeld in de Studio Gabriel in de Franse hoofdstad. Alles was door het publiek live te volgen via een telefoon, computer, tablet, televisie of – heel traditioneel – via de radio. Uiteindelijk werd de show door een duizelingwekkend aantal van 75 miljoen mensen bekeken en beluisterd. De muzikant speelde o.s. tracks van zijn actuele Electronica tweeluik, maar greep ook terug op zijn klassieke albums Oxygène (1976) en Équinoxe (1977).

Wanneer kreeg je het idee voor een optreden met deze opzet?

“Dat was in de loop van het afgelopen jaar, toen alles vanwege de coronacrisis stil kwam te liggen. Ik wilde het publiek, maar ook jonge muzikanten en kunstenaars, laten zien dat er ook andere manieren waren om je kunst te delen. Geef niet op! – dat was het motto. We wilden het jaar ook met zo’n show afsluiten als een uiting van hoop. Er is immers licht aan het eind van de tunnel. Ik wilde het optreden in Parijs doen, waarna ik in gesprek ben geraakt met burgermeester Anne Hidalgo. Zij was er meteen enthousiast over.”

De Notre Dame werd het virtuele decor. Waarom?

“Het is een beroemd gebouw. Een symbool. Niet alleen voor Frankrijk, maar in de hele wereld. Iedereen kent het. Talloze toeristen hebben het bezocht. Daar kwam nog wat bij: de kathedraal is verzwakt geraakt door die afschuwelijke brand die er twee jaar geleden woedde. Het herstel is inmiddels in volle gang. Wij zijn vorig jaar als mensheid getroffen door een crisis, maar het gaat langzaam de goede kant op. Wij richten ons weer op, net als de Notre Dame. Ik zag daarin een mooie parallel.”

Was dit eenmalig of heb je juist technische mogelijkheden aangeboord die je verder wilt ontwikkelen?

“Dat laatste. Ik heb het afgelopen jaar veel nagedacht over virtual reality. Het is eigenlijk al eeuwen uit. Als je een boek leest, stap je een wereld in die door iemand anders geschapen is. Het is heel interessant om de ontwikkeling door de eeuwen heen te volgen. Toen de bioscoopfilm geïntroduceerd werd, deden de acteurs van het oude stempel daar aanvankelijk heel neerbuigend over. Alleen in een theater werd er echt geacteerd. Wat er op het witte doek gebeurde, was een trucje. Een gimmick. Film is natuurlijk allang uitgegroeid tot een volwaardige kunstvorm, overigens zonder het theater te verdrijven. Zo zie ik dat met optredens ook gebeuren. Er zullen nog steeds bands en artiesten op een traditionele manier optreden. De technieken die in de afgelopen jaren ontwikkeld zijn, maken ook een heel ander soort show mogelijk. Een visueel en muzikaal evenement waarin de artiest een andere rol speelt, zoals ik dat met dat eindejaarsoptreden heb gedaan. Het draait natuurlijk nog steeds om de muziek die ik maak, maar het wordt op een heel nieuwe manier gebracht. De mogelijkheden met beelden zijn onbegrensd. Je kunt echte magie creëren. We hoeven geen rekening met zwaartekracht te houden, om maar iets te noemen. Iets anders: iedereen kan zich volledig in zo’n virtual reality ervaring onderdompelen, ook mensen die bijvoorbeeld vanwege een beperking niet snel naar een regulier optreden zouden gaan. Het publiek dat online aanwezig is, kan ook contact met elkaar zoeken. Echt, we zijn nog maar net aan het ontdekken wat er allemaal mogelijk is. Ik wil mij daar de komende jaren op richten. Op tournee gaan zoals ik dat ooit deed, zie ik mij dan ook niet meer doen.”

Voel je nog een connectie met het publiek tijdens zo’n optreden?

“Het publiek dat tijdens het optreden in Parijs virtueel aanwezig was met een headset, VR-bril of wat dan ook, was zichtbaar dankzij hun eigen avatar. Op het allerlaatste moment heb ik gevraagd of ze die beelden wilden projecteren op de muren van de studio waar ik live speelde, zodat ik ze zag reageren op de muziek. Het gebeurde vanuit de hele wereld: China, Amerika, Spanje, Nederland, Duitsland… En weet je wat het rare was: na vijf minuten voelde het voor mij alsof ik op een gewoon podium stond en voor een echt publiek speelde. Het verbaasde me. Ik schrok ook wel een beetje. Maar het werkte dus wel.”

Wat voor invloed gaat dit project op je toekomstige muziek hebben?

“Het zal vooral van invloed zijn op het geluid en hoe dat tot de luisteraars komt. Welcome To The Other Side is al te beleven in een zogenaamde binaural sound. Als je dat beluistert via je hoofdtelefoon ervaar je de sensatie alsof je omringd wordt door muziek. Het is een oude techniek die wat mij betreft actueler dan ooit is. Zeker omdat vooral jongeren vrijwel al hun muziek via oordopjes en hoofdtelefoons beluisteren. De mogelijkheden om een sensationele geluidservaring te bieden zijn alleen maar groter geworden. Geluiden kun je echt links en rechts, boven en beneden in de lucht laten hangen. Het is ook veel natuurgetrouwer dan stereo, wat altijd een compromis is geweest. In het dagelijks leven worden we ook omringd door geluiden.”

Op de blu-ray van Welcome To The Other Side geef je een soort masterclass over wat er zich achter de schermen afspeelde. Als ambassadeur van UNESCO span je je in voor culturele educatie.

“Het grijpt allemaal in elkaar. Ik vind het heel belangrijk om informatie door te geven, om te inspireren. Tijdens het creëren van het virtual reality project in de Notre Dame heb ik er ook enorm van genoten om te werken met jonge programmeurs, technici en grafische artiesten. Het was geweldig om omgeven te worden door hun bevlogenheid. Zij leren niet alleen van mij, ik ook van hen. Ik vind dat delen heel belangrijk is in een artistieke omgeving.”

De elektronische muziek zoals jij die maakte is van grote invloed geweest op de EDM – electronic dance music. Op de twee Electronica albums lijk jij op jouw beurt weer geïnspireerd te zijn door de moderne dance scene. Is ook dat een wisselwerking?

“Absoluut. Ik zie inderdaad hoe invloedrijk de muziek is die mijn generatie in de jaren zeventig maakte. Tegelijkertijd vond ik het leuk om voor dat Electronica-project te werken met allerlei jongere artiesten, waaronder deejays. Ik vond het bijvoorbeeld heel inspirerend om met Armin van Buuren het nummer Stardust op te nemen. Het was een ervaring waar ik veel van opgestoken heb.”

Je hebt altijd de drang gehad om te vernieuwen en om grenzen te verleggen. Waar komt die vandaan?

“Het zit in mijn DNA. Van jongs af aan ben ik behept met een enorme nieuwsgierigheid. Ik vind ook dat een artiest het aan zichzelf verplicht is om vooruit te blijven kijken. Ik gun mijzelf dan ook niet het comfort van de nostalgie. Alles wat ik in het verleden gedaan heb, zie ik als een demo of als een experiment dat mij naar de toekomst leidt. Ik was erbij toen de elektronische muziek ontstond en zich ontwikkelde. Het was een onschuldige, naïeve tijd van pionieren, deuren openen en gretig nieuwe terreinen verkennen. Wat we nu meemaken, herinnert me daaraan. Door de pandemie is alles in een stroomversnelling geraakt. We staan aan het begin van een nieuw tijdperk.”

Tekst: Robert Haagsma

Foto's: G. Li - Feng Hai

Deel deze pagina:
Bekijk ook